انواع پشم سنگ

انواع پشم سنگ و الیاف معدنی

پشم سنگ چیست؟ پشم سنگ یک عایق معدنی حرارتی و صوتی بازمانده از سنگ های آذرین است که با ذوب سنگ بازالت در دمای بیش از ۱۵۰۰ درجه سانتی گراد و تبدیل آن به الیاف میکرونی تولید می شود.

در دنیای مهندسی سازه، عایق کاری صرفا یک لایه اضافه نیست؛ بلکه مدیریت انرژی و کنترل جریان های فونونی در بستر متخلخل است. انواع پشم سنگ بر اساس روش تولید و جهت گیری الیاف، رفتارهای متفاوتی در برابر بارهای استاتیکی و دینامیکی نشان می دهند. ما در شرکت ساختمانی صاد معتقدیم که انتخاب اشتباه دانسیته پشم سنگ می تواند عملکرد کل سیستم وال پست و میان قاب ها را تحت تاثیر قرار دهد. برخلاف باور رایج کارگاهی، صرفا بالا بودن ضخامت پشم سنگ تخته ای یا پشم سنگ رولی تضمین کننده کیفیت نیست، بلکه ضریب هدایت حرارتی یا همان لاندا (λ) است که تعیین کننده نهایی است.

پشم سنگ تخته ای (فنوپانیل)

این نوع عایق که صلبیت بالایی دارد، عمدتا در دیوارهای پارتیشن بندی و نمای خشک استفاده می شود. تجربه من در پروژه های بلندمرتبه نشان می دهد که بزرگترین خطای پیمانکاران در نصب پشم سنگ تخته ای، عدم رعایت همپوشانی در محل اتصال استاد و رانرهاست. اگر درزها با چسب های مخصوص یا نوار درزگیر مهار نشوند، پدیده پل حرارتی باعث اتلاف انرژی تا ۳۰ درصد می شود. شرکت ساختمانی صاد تامین کننده پنل های صلب با دانسیته های ۸۰ تا ۱۲۰ کیلوگرم بر متر مکعب است که برای مهار صوت در فرکانس های پایین بهینه شده اند.

کاربرد پشم سنگ در عایق کاری صوتی

عایق صوت پشم سنگ به دلیل ساختار سلول باز، انرژی مکانیکی موج صوتی را به گرما تبدیل می کند. در پروژه های استودیویی یا واحدهای مسکونی مجاور بزرگراه، استفاده از پشم سنگ لوله ای برای داکت های تاسیساتی و پشم سنگ لحافی برای سقف های کاذب الزامی است.

• دانسیته بهینه: برای جذب صوت حداکثری در دیوارهای مشترک، دانسیته ۸۰ کیلوگرم بر متر مکعب یک نقطه تعادل مهندسی است؛ فراتر از آن، عایق صلب شده و ممکن است خود به عامل انتقال کوبشی تبدیل شود.
• مقاومت در برابر حریق: پشم سنگ استاندارد باید بتواند تا ۴ ساعت در برابر دمای مستقیم ۱۰۰۰ درجه سانتی گراد دوام بیاورد که این پارامتر در دفترچه محاسبات آتش نشانی توسط شرکت ساختمانی صاد تضمین می شود.
• پایداری ابعادی: یکی از مشکلات پشم سنگ های بی کیفیت مخصوضاً انواع پشم سنگ رولی بدون فویل، شکم دادن یا نشست الیاف به مرور زمان است که باعث ایجاد فضای خالی در بالای دیوار می شود.

مزایای پشم سنگ

• مقاومت حرارتی استثنایی: پشم سنگ به دلیل ضریب هدایت حرارتی پایین (لاندا در محدوده ۳۴ تا ۴۰ هزارم وات بر متر کلوین)، یکی از بهترین سدها در برابر تبادل انرژی است.

• ضریب جذب صوت بالا: ساختار سلول باز الیاف سنگ باعث مستهلک شدن موج صوتی می‌شود. این ویژگی در طراحی دیوارهای آکوستیک با هدف کاهش انتقال صدای کوبشی و هوابرد بسیار حیاتی است.

• ایمنی در برابر حریق: پشم سنگ تا دمای بیش از ۱۰۰۰ درجه سانتی گراد را تحمل می‌کند و برخلاف عایق‌های پلیمری (مثل یونولیت)، در هنگام آتش‌سوزی گاز سمی تولید نکرده و باعث گسترش شعله نمی‌شود.

• پایداری شیمیایی: این عایق نسبت به اکثر حلال‌های شیمیایی خنثی است و محیطی برای رشد قارچ، باکتری و آفات فراهم نمی‌کند که این موضوع طول عمر بیولوژیکی ساختمان را افزایش می‌دهد.

• تسهیل تنفس سازه: پشم سنگ بخار آب را از خود عبور می‌دهد؛ این ویژگی مانع از تجمع رطوبت در لایه‌های داخلی دیوار و پوسیدگی وال پست‌ها یا خوردگی میلگردها می‌شود.

• حساسیت شدید به رطوبت مستقیم: اگر پشم سنگ در معرض بارندگی یا نشت لوله‌ها قرار گیرد و اشباع شود، پیوندهای الیافی سست شده و ضریب انتقال حرارت آن به شدت افت می‌کند. شرکت ساختمانی صاد همواره توصیه می‌کند در این موارد از روکش‌های فویل‌دار استفاده شود.

• خطرات تنفسی در هنگام نصب: ریزش الیاف میکرونی در حین برش‌کاری می‌تواند باعث حساسیت‌های پوستی و ریوی جدی برای اکیپ اجرایی شود؛ لذا استفاده از تجهیزات حفاظتی (PPE) غیرقابل اجتناب است.

• پدیده نشست الیاف: در صورت انتخاب دانسیته پایین برای دیوارهای بلند، پشم سنگ ممکن است به مرور زمان تحت وزن خود دچار نشست شود و در قسمت بالایی دیوار «پل حرارتی» ایجاد کند.

• قیمت تمام شده بالاتر:  قیمت پشم سنگ در مقایسه با عایق‌های رایج کارگاهی مانند پشم شیشه یا پلی استایرن، هزینه خرید و نصب پشم سنگ بالاتر است که البته با توجه به دوام و ایمنی آن، از نظر مهندسی توجیه‌پذیر است.

• وزن مرده در دانسیته‌های بالا: در پروژه‌هایی که محدودیت وزن مرده وجود دارد، استفاده از پشم سنگ‌های با دانسیته فوق سنگین (بیش از ۱۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب) باید در محاسبات بارگذاری لحاظ شود.

نکات اجرایی و تجربه محور از کارگاه ساختمانی

برخلاف کاتالوگ های تبلیغاتی که همه چیز را ساده جلوه می دهند، نصب پشم سنگ در شرایط کارگاهی ایران با چالش های جدی روبروست. بارها دیده ام که در هنگام اجرای نمای سنگین، پیمانکار بدون استفاده از ساپورت های فلزی (نبشی کشی)، پشم سنگ را رها می کند. این کار باعث دفرمگی عایق زیر وزن خود می شود.

مورد مطالعاتی کاربرد پشم سنگ

در پروژه ای در منطقه الهیه تهران، با مشکل انتقال صدای فاضلاب در سقف های وافل مواجه بودیم. پیمانکار از یونولیت استفاده کرده بود که عملا تاثیری نداشت. راهکار مهندسی ما در شرکت ساختمانی صاد، استفاده از ترکیب پشم سنگ پتوئی با روکش فویل آلومینیوم که به آن پشم سنگ فویل دار گفته میشود و ایجاد یک لایه هوا (Air Gap) بود. این تغییر ساده در جزییات اجرایی، تراز صوت را از ۷۵ دسی بل به ۳۲ دسی بل کاهش داد. این یعنی تفاوت بین یک خانه پر سر و صدا و یک محیط آرام مهندسی شده.

اشتباه مهلک بسیاری از ناظران، اصرار بر دانسیته های بسیار بالا برای تمامی بخش هاست. دانسیته یا جرم حجمی، رابطه مستقیمی با مقاومت فشاری دارد اما در بحث عایق حرارتی، گاهی دانسیته متوسط عملکرد بهتری دارد زیرا فضای حبس شده هوا در الیاف بیشتر است. ما در شرکت ساختمانی صاد برای سقف های شیبدار، پشم سنگ لحافی با دانسیته ۳۰ تا ۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب را پیشنهاد می دهیم که هم وزن مرده سازه را بالا نمی برد و هم انعطاف پذیری لازم برای پوشش زوایا را دارد.

نصب پشم سنگ و الزامات ایمنی مطابق استاندارد

فرآیند نصب پشم سنگ نیازمند رعایت پروتکل های سختگیرانه است. الیاف معدنی به دلیل ساختار سوزنی می توانند باعث حساسیت های پوستی و تنفسی شوند. استفاده از ماسک فیلتردار و دستکش صنعتی در کارگاه غیرقابل چشم پوشی است.

• مهار مکانیکی: در سطوح عمودی، حتما باید از بست های پلاستیکی گل پاش یا همان میخ های عایق با تعداد حداقل ۵ عدد در هر متر مربع استفاده شود تا از جداشدگی عایق از بدنه دیوار جلوگیری شود.
• محافظت در برابر رطوبت: پشم سنگ نباید در معرض باران مستقیم قرار گیرد. خاصیت هیدروفوبیک در برخی مدل ها وجود دارد اما اشباع شدن الیاف از آب، ضریب انتقال حرارت را به شدت افزایش داده و عایق را عملا بلااستفاده می کند.
• پوشش نهایی: در پشم سنگ های فویل دار، اورلپ یا همپوشانی لبه های فویل باید حداقل ۱۰ سانتی متر باشد و با چسب آلومینیومی درزبندی شود تا بخار بند (Vapor Barrier) به درستی عمل کند.

مراحل نصب پشم سنگ در دیوار جداکننده کناف

۱. زیرسازی و تراز رانرها: ابتدا سازه‌های رانر (Floor Track) و استاد (Stud) با استفاده از تراز لیزری نصب می‌شوند. نکته مهندسی در این مرحله، استفاده از نوار عایق دی‌پی (Sealing Tape) زیر رانرها برای جلوگیری از انتقال صدای کوبشی از کف به سازه دیوار است.

۲. سیم‌کشی و تاسیسات: پیش از قرارگیری عایق، تمام لوله‌های تاسیسات و قوطی‌های برق باید در جای خود محکم شوند. تجربه من نشان می‌دهد که عبور تاسیسات از میان پشم سنگ نباید باعث ایجاد حفره‌های بزرگ شود، زیرا هر منفذ به معنای نشت صوتی (Sound Leak) است.

۳. برش‌کاری مهندسی الیاف: عرض پشم سنگ باید حدود ۱۰ تا ۱۵ میلی‌متر بیشتر از فاصله بین دو استاد (معمولاً ۶۰۰ میلی‌متر) برش داده شود. این «فشار جانبی» باعث می‌شود عایق بدون نیاز به بست، در جای خود فیکس شده و از پدیده شکم دادن عایق در درازمدت جلوگیری شود.

۴. جایگذاری و مهار: قطعات پشم سنگ بین استادها قرار می‌گیرند. در این مرحله نباید هیچ فضا یا درزی بین قطعات باقی بماند. اگر ارتفاع دیوار زیاد است، توصیه می‌شود برای جلوگیری از نشست الیاف، از بست‌های مکانیکی یا مفتول‌کشی عرضی در فواصل میان‌قابی استفاده شود.

۵. اجرای لایه بخاربند (Vapor Barrier): در دیوارهای خارجی یا محیط‌های مرطوب، باید یک لایه پلی‌اتیلن یا فویل آلومینیوم روی پشم سنگ قرار گیرد تا از تعرق (Condensation) در نقطه شبنم و مرطوب شدن الیاف جلوگیری شود.

۶. پنل‌کشی و درزبندی: پس از اطمینان از پوشش ۱۰۰ درصدی، صفحات گچی کناف نصب می‌شوند. دقت کنید که پیچ‌ها نباید پشم سنگ را بیش از حد فشرده کنند، زیرا فشرده‌سازی غیرمجاز باعث کاهش ضریب جذب صوت پشم سنگ می‌شود.

نکات نظارتی مهندسی نصب پشم سنگ

• عدم استفاده از ضایعات: متاسفانه برخی پیمانکاران از خرده‌ریزهای پشم سنگ برای پر کردن فضاها استفاده می‌کنند. این کار باعث ایجاد ناهمگونی در مقاومت حرارتی دیوار می‌شود. در شرکت ساختمانی صاد، همواره تاکید بر استفاده از پنل‌های یکپارچه است.

• کنترل اورلپ در بازشوها: در اطراف چارچوب درب‌ها و پنجره‌ها، عایق‌کاری باید با دقت مضاعف انجام شود تا پل صوتی ایجاد نشود.

• ایمنی اکیپ نصب: به دلیل ساختار سوزنی الیاف بازالت، استفاده از لباس یکپارچه، دستکش لاستیکی و عینک محافظ برای جلوگیری از التهابات پوستی در کارگاه الزامی است.

چرا شرکت ساختمانی صاد مرجع تخصصی تامین عایق است؟

بازار مصالح ساختمانی پر از واسطه هایی است که تفاوت بین الیاف شیشه و الیاف سنگ را به درستی نمی دانند. شرکت ساختمانی صاد با مدیریت مهندسی، محصولاتی را عرضه می کند که از فیلتر آزمایشگاه های متالورژی عبور کرده اند. ما صرفا فروشنده نیستیم؛ ما مشاور سازه شما هستیم تا با انتخاب صحیح انواع پشم سنگ، عمر مفید ساختمان و آسایش ساکنین را تضمین کنید.

در نهایت، به یاد داشته باشید که ساختمان یک موجود زنده است. تنفس سازه ای و تبادل حرارتی آن باید مهندسی شود. استفاده از عایق های نوین نه یک هزینه، بلکه یک سرمایه گذاری در بخش انرژی است که بازگشت سرمایه آن در کمتر از ۵ سال از طریق کاهش هزینه های فصلی محقق می شود.