معایب بلوک سفال

معایب دیوارچینی با تیغه سفال چیست؟

معایب دیوارچینی با تیغه سفال شامل ضعف شدید در برابر بارهای جانبی، شکنندگی بالا هنگام اجرای تاسیسات، ایجاد پل حرارتی در بندهای ملات، وزن مرده زیاد برای سازه و پرت مصالح فراوان در کارگاه است که هزینه های پنهانی دارد.

برای درک بهتر رفتار این متریال در شرایط واقعی کارگاه، سه نکته کلیدی زیر که حاصل سال ها تجربه اجرایی من در پروژه های مختلف است را بررسی می کنیم. این موارد نشان می دهد که چرا باید در انتخاب متریال دقت بیشتری داشت:

1. شیارزنی: استفاده از تیشه بنایی یا حتی دستگاه شیارزن برای ایجاد مسیر لوله های برق و آب در بلوک سفال، باعث متلاشی شدن شبکه داخلی آن می شود و یکپارچگی دیوار را کاملا از بین می برد.
2. پل حرارتی: بندهای ملات ماسه سیمان بین تیغه سفال دقیقا مانند یک اتوبان برای فرار حرارت عمل می کنند و عایق بودن خود بلوک را عملا بی اثر می سازند.
3. مهار: نصب تجهیزات سنگین روی آجر سفال نیازمند تزریق چمیکال یا استفاده از رولپلاک های پروانه ای خاص است، در غیر این صورت خطر سقوط قطعی است.

تحلیل مهندسی معایب دیوار سفالی

به عنوان یک مهندس طراح و مجری سازه، بارها در پروژه های مختلف با چالش های متریال های سنتی روبرو شده ام. برخلاف کاتالوگ های تبلیغاتی که همه چیز را ایده آل و بی نقص نشان می دهند، رفتار متریال زیر بار زلزله و در شرایط سخت کارگاهی داستان دیگری دارد. شرکت ساختمانی صاد تامین و فروش بلوک سفال را با بالاترین کیفیت موجود در بازار انجام می دهد، اما رسالت مهندسی و تعهد ما ایجاب می کند که دیدگاهی کاملا شفاف، علمی و تحلیلی نسبت به معایب دیوار سفالی داشته باشیم و پیمانکاران را از خطرات احتمالی آگاه کنیم.

فاجعه ای در اجرای تاسیسات و نازک کاری

یکی از بزرگترین دردسرهای ما در کارگاه زمانی شروع می شود که اکیپ تاسیسات مکانیکی و الکتریکی وارد طبقات می شوند. بلوک سفال به دلیل ساختار بسیار ترد و شکننده ای که دارد، در برابر ضربات هیلتی یا حتی دستگاه شیارزن مقاومت بسیار پایینی نشان می دهد. گاهی اوقات برای عبور یک لوله برق ساده، کل مقطع تیغه سفال خرد می شود و دیوار در آن ناحیه شکم می دهد. این موضوع مستقیما در مرحله نازک کاری خودش را نشان می دهد؛ جایی که گچ کار مجبور است برای جبران این دفرمگی و پر کردن سوراخ های ایجاد شده، ضخامت گچ و خاک را به شدت افزایش دهد. این یعنی تحمیل بار مرده اضافی به سازه که در محاسبات اولیه لحاظ نشده است.

ضعف شدید در عایق بندی (چالش مبحث 19 و 18)

مبحث 19 مقررات ملی ساختمان در مورد صرفه جویی در مصرف انرژی بسیار سخت گیرانه تر از دهه های گذشته شده است. واقعیت تلخ این است که آجر سفال معمولی به تنهایی نمی تواند الزامات این مبحث را برآورده کند. هوای محبوس در سوراخ های بلوک سفال تا حدودی عایق است، اما ملات سیمانی که بین رج ها قرار می گیرد یک پل حرارتی بزرگ ایجاد می کند. همچنین در زمینه آکوستیک و الزامات مبحث 18، دیوار چینی با تیغه سفال ده سانتی متری یا حتی پانزده سانتی متری به هیچ وجه نمی تواند مانع انتقال صدای کوبه ای یا هوابرد بین واحدهای آپارتمانی شود. این یک ضعف ساختاری است که با هیچ پلاستر معمولی قابل جبران نیست.

چالش های کارگاهی معایب آجر سفال

مدیریت هزینه ها در سال های اخیر تبدیل به یک هنر برای مهندسان شده است. اما متاسفانه پرت بلوک سفال در کارگاه به شدت بالاست. از زمان بارگیری در کارخانه تا تخلیه در پای کار و سپس حمل به طبقات با بالابر، درصد قابل توجهی از این بلوک ها می شکنند. پرت بلوک سفال در کارگاه نه تنها هزینه خرید اولیه را هدر می دهد، بلکه هزینه حمل نخاله به خارج از شهر و دستمزد کارگر برای جمع آوری آنها را نیز به کارفرما تحمیل می کند. در شرکت ساختمانی صاد ما همیشه به پیمانکاران و سازندگان گوشزد می کنیم که نحوه تخلیه و دپوی آجر سفال باید با کمترین ضربه و در سطوح کاملا تراز صورت گیرد تا این ضایعات به حداقل برسد.

مقاومت فشاری بلوک سفال و رفتار لرزه ای

از دیدگاه سازه ای، مقاومت فشاری بلوک سفال معمولا بین بیست و پنج تا چهل کیلوگرم بر سانتی متر مربع متغیر است. این عدد برای تحمل وزن خود دیوار و بارهای ثقلی جزئی کافی است، اما مشکل اصلی در رفتار ترد و شکننده آن در هنگام وقوع زلزله است. تیغه سفال انعطاف پذیری ندارد و در جابجایی های نسبی طبقات (دریفت)، سریعا دچار ترک های قطری ایکس شکل می شود. اگر اتصالات لغزشی، اورلپ شبکه های تقویت و وال پست ها به درستی اجرا نشوند، خطر ریزش آوار سفالی بسیار بالا خواهد بود. اینجاست که تفاوت یک اجرای مهندسی با یک اجرای سنتی مشخص می شود.

مشکل نصب کابینت روی دیوار سفال

تجربه من نشان می دهد که یکی از شکایات بسیار رایج بهره برداران ساختمان ها پس از تحویل واحد، مشکل نصب کابینت روی دیوار سفال است. وقتی نصاب کابینت می خواهد سوراخی برای رولپلاک ایجاد کند، مته پس از عبور از لایه نازک سفال مستقیما وارد فضای خالی داخل بلوک سفال می شود. رولپلاک های معمولی در این فضای خالی هیچ درگیری مکانیکی موثری ندارند و تحت وزن کابینت پر از ظرف، به راحتی بیرون کشیده می شوند. برای حل این مشکل کارگاهی باید قبل از گچ کاری، در تراز نصب کابینت ها از قوطی کشی فلزی، شاسی کشی یا ملات ریزی توپر استفاده کرد که خود هزینه بر است.

بررسی تفاوت قیمت تمام شده دیوار سفالی

شاید در نگاه اول قیمت خرید یک عدد آجر سفال ارزان تر از متریال های نوین به نظر برسد و سازنده را وسوسه کند. اما تفاوت قیمت تمام شده دیوار سفالی زمانی به طور دقیق مشخص می شود که هزینه های پنهان را نیز در فایل اکسل خود محاسبه کنید. هزینه بالای دستمزد بنا به دلیل کندی کار، نیاز به حجم ملات ماسه سیمان فراوان، هزینه کارگر برای ساخت و حمل ملات به طبقات، پرت بالای مصالح و از همه مهم تر، هزینه خرید مصالح بیشتر برای ضخامت گچ و خاک جهت کروم بندی و تراز کردن دیواری که اعوجاج دارد، در نهایت کفه ترازو را به ضرر کارفرما تغییر می دهد.

جایگزین بلوک سفال

با توجه به سخت گیری های آیین نامه ای جدید و الزامات ناظرین، جستجو برای جایگزین بلوک سفال کاملا منطقی و حتی ضروری به نظر می رسد. بلوک های سبک گازی اتوکلاو شده، پنل های گچی پیش ساخته و دیوارهای خشک (درای وال) گزینه هایی هستند که وزن مرده بسیار کمتری دارند، سرعت اجرای آنها به مراتب بالاتر است و دردسرهای مربوط به کرمو شدن بتن در محل تلاقی دیوار با ستون را به دلیل عدم نیاز به ملات خیس کاهش می دهند. با این حال، انتخاب نهایی متریال جایگزین بستگی به بودجه، کاربری و شرایط اقلیمی پروژه دارد و باید توسط مهندس محاسب تایید شود.

مطالعه موردی عیوب اجرای دیوار با تیغه سفال

در یکی از پروژه های بلندمرتبه مسکونی در سال گذشته، پیمانکار اصرار شدیدی داشت برای کاهش هزینه های اولیه اسکلت از تیغه سفال ده سانتی متری برای دیوارهای حائل بین واحدها استفاده کند. با وجود هشدارهای تیم نظارت، این کار انجام شد. پس از اجرای چند نمونه و اتمام گچ کاری، در یک بازدید کارگاهی متوجه شدیم که صدای صحبت کردن عادی کارگران به وضوح از واحد مجاور شنیده می شود. تخریب دیوارها در آن مرحله غیرممکن بود و پروژه دچار یک بحران جدی شد.

به عنوان مهندس ناظر پروژه، پس از بررسی های فنی پیشنهاد دادم یک لایه فوم پلی یورتان پاششی به ضخامت سه سانتی متر روی دیوار سفالی اجرا شود و سپس روی آن شبکه رابیتس بندی و مجددا گچ کاری صورت گیرد. این راهکار مهندسی گرچه هزینه بالایی به پروژه تحمیل کرد و ضخامت دیوار را افزایش داد، اما توانست مشکل آکوستیک را تا حد قابل قبولی حل کند. این خاطره تلخ نشان می دهد که انتخاب متریال فقط بر اساس قیمت اولیه، می تواند در مراحل نازک کاری فاجعه بار باشد. به همین دلیل در شرکت ساختمانی صاد، ما پیش از فروش هر محصولی، مشاوره های دقیق مهندسی ارائه می دهیم تا از بروز چنین خطاهایی در پروژه های شما جلوگیری کنیم.

معایب دیوار سفال در برابر زلزله

یکی از مباحثی که در دانشگاه کمتر به آن پرداخته می شود اما در کارگاه و پس از وقوع زلزله خود را به وضوح نشان می دهد، رفتار خارج از صفحه دیوارهای میان قاب است. مقاومت فشاری بلوک سفال شاید برای تحمل وزن چند رج بالاتر از خود کافی به نظر برسد، اما وقتی نیروی جانبی زلزله به این سطح وسیع و صلب وارد می شود، آجر سفال به دلیل ذات ترد و شکننده خود، هیچ گونه تغییر شکل پلاستیکی از خود نشان نمی دهد. نتیجه این امر، خروج ناگهانی دیوار از صفحه قاب و سقوط آوار سنگین به داخل خیابان یا حیاط است. این دقیقا همان فاجعه ای است که در زلزله سرپل ذهاب شاهد آن بودیم؛ اسکلت ساختمان کاملا سالم مانده بود اما ریزش دیوارهای نما و پیرامونی تلفات جانی و مالی شدیدی به بار آورد.

اندرکنش مخرب قاب و میان قاب سفالی

وقتی شما از بلوک سفال برای پر کردن چشمه اتصال بین ستون ها و تیرها استفاده می کنید، در واقع یک عضو بسیار صلب و غیر الاستیک را به یک قاب انعطاف پذیر متصل کرده اید. در هنگام وقوع زلزله، قاب بتنی یا فلزی تمایل به تغییر مکان جانبی دارد، اما دیوار سفالی مقاومت می کند. این تضاد رفتاری باعث ایجاد پدیده ای به نام ستون کوتاه می شود و تمرکز تنش برشی در ستون ها به شدت بالا می رود. اجرای صحیح وال پست ها و جداسازی دیوار از اسکلت با استفاده از یونولیت یا پشم سنگ می تواند این خطر را کاهش دهد، اما اجرای همین دیتیل ها روی تیغه سفال، با توجه به خرد شدن سریع لبه های آن، یک چالش کارگاهی تمام عیار است.

پدیده شوره زدگی آجر سفال

تجربه من نشان می دهد که معایب دیوار سفالی تنها به زمان اجرا محدود نمی شود. خاک رسی که برای تولید آجر سفال استفاده می شود، در بسیاری از کارخانه های غیر استاندارد حاوی مقادیر زیادی نمک و سولفات است. وقتی دیوارچینی تمام می شود و گچ کار شروع به اجرای پلاستر می کند، رطوبت موجود در گچ و خاک باعث حل شدن این نمک ها می شود. پس از خشک شدن دیوار، این نمک ها به صورت شوره زدگی و لکه های سفید رنگ روی سطح دیوار نهایی ظاهر می شوند. این پدیده نه تنها ظاهر کار را نابود می کند، بلکه باعث پوسته شدن و تبله کردن رنگ و کاغذ دیواری در ماه های اول بهره برداری می شود. شرکت ساختمانی صاد همواره تلاش می کند بلوک هایی را به فروش برساند که خاک آنها در آزمایشگاه های معتبر از نظر میزان سولفات بررسی شده باشد، اما در محصولات ارزان قیمت بازار، این یک ریسک حتمی است.

قیمت تمام شده دیوار سفالی

بسیاری از سازندگان تازه کار در زمان استعلام قیمت، فقط فاکتور خرید کارخانه را مبنا قرار می دهند. اما بیایید به عنوان یک مهندس عمران، تفاوت قیمت تمام شده دیوار سفالی را در یک فایل اکسل واقعی بررسی کنیم. وقتی شما تیغه سفال می خرید، باید این موارد را نیز به هزینه نهایی اضافه کنید:

• حمل: هزینه حمل و نقل بالا به دلیل حجم و وزن زیاد پالت ها.
• تخلیه: هزینه کارگر برای تخلیه دستی یا استفاده از جرثقیل که در هر دو صورت بخشی از بار می شکند.
• ملات: مصرف بسیار بالای ماسه و سیمان برای بندکشی بین رج ها که خود نیازمند هزینه کارگر برای ساخت و حمل ملات است.
• نازک کاری: افزایش ضخامت گچ و خاک تا حدود پنج سانتی متر برای اصلاح دفرمگی ها و شکم دادن های دیوار سفالی.
• نخاله: هزینه جمع آوری و انتقال نخاله های ناشی از پرت بلوک سفال در کارگاه که عدد بسیار قابل توجهی در پروژه های بزرگ است.

وقتی تمام این پارامترها را جمع می زنید، متوجه می شوید که قیمت نهایی یک متر مربع دیوار سفالی اجرا شده، گاهی از بلوک های مدرن تر نیز گران تر تمام می شود.

بهترین جایگزین بلوک سفال برای دیوارهای پیرامونی و داخلی

با توجه به نقاط ضعف متعدد، پیدا کردن جایگزین بلوک سفال یک ضرورت در مهندسی نوین است. اگر به دنبال رفع مشکل نصب کابینت روی دیوار سفال، کاهش بار مرده و افزایش سرعت اجرا هستید، گزینه های زیر پیشنهاد می شوند:

1. هبلکس: بلوک های بتن گازی اتوکلاو شده یا هبلکس، به دلیل ساختار متخلخل و یکپارچه، وزن بسیار پایینی دارند، عایق عالی حرارت و صوت هستند و با چسب مخصوص اجرا می شوند که نیاز به ملات ماسه سیمان را حذف می کند.
2. درای وال: سیستم های دیوار خشک یا کناف، برای دیوارهای داخلی بهترین گزینه هستند. سرعت اجرای آنها فوق العاده بالاست و هیچ گونه نخاله ای در کارگاه تولید نمی کنند.
3. تری دی پنل: برای دیوارهای پیرامونی که نیاز به مقاومت بالاتری دارند، پانل های سه بعدی ترکیب شده با شاتکریت بتن، یکپارچگی سازه ای بی نظیری ارائه می دهند.

شرکت ساختمانی صاد علاوه بر فروش بلوک سفال استاندارد، سبد کاملی از این مصالح نوین را نیز تامین می کند تا پیمانکاران حق انتخاب گسترده ای بر اساس نیاز پروژه داشته باشند.

بررسی تحلیلی چالش‌های کارگاهی دیوارچینی با سفال

برای غنی‌تر شدن اطلاعات فنی مقاله و بررسی دقیق‌تر چالش‌هایی که مهندسان جوان معمولا در کارگاه با آن مواجه می‌شوند، مباحث کلیدی مربوط به محدودیت‌های اجرایی سفال را در قالب بندهای تحلیلی زیر گردآوری کرده‌ام. این نکات حاصل مواجهه مستقیم با خطرات و ایرادات اجرایی در پروژه‌های مختلف است:

ممنوعیت مطلق استفاده در دیوارهای حائل و زیرزمین

یکی از اشتباهات مرگبار مهندسی در برخی کارگاه‌ها، تلاش برای استفاده از آجر سفال به عنوان دیوار پیرامونی در تراز زیرزمین است. باید در نظر داشت که دیوارهای حائل وظیفه حیاتی تحمل فشارهای سنگین جانبی خاک و همچنین فشارهای هیدرواستاتیک آب زیرزمینی را بر عهده دارند. متریال سفال به دلیل ساختار متخلخل، شبکه‌ای و به شدت شکننده خود، فاقد هرگونه مقاومت خمشی و برشی در برابر این نیروهای عظیم خارج از صفحه است. در چنین شرایطی، تماس دادن بلوک سفال با خاک پیرامونی قطعا به شکست دیوار منجر خواهد شد. اصول اولیه مهندسی الزام می‌کنند که در این بخش‌ها منحصرا از دیوارهای برشی بتن‌آرمه با طراحی دقیق استفاده شود و هیچ متریال بنایی نمی‌تواند جایگزین آن گردد.

ریشه‌یابی بروز ترک در پلاستر گچی دیوارهای سفالی

ایجاد ترک روی گچ‌کاری نهایی دیوارهای سفالی، یکی از شکایات همیشگی بهره‌برداران است که عموما ریشه در دو عامل اصلی سازه‌ای و اجرایی دارد:

• عامل سازه‌ای (خیز و نشست): نشست‌های نامتقارن سازه یا خیز بیش از حد مجاز تیرهای زیرین، فشار مضاعفی به دیوار وارد می‌کند. از آنجا که دیوار سفالی یک المان کاملا صلب و فاقد انعطاف‌پذیری پلاستیک است، نمی‌تواند با این تغییر شکل‌ها همگام شود و این جابجایی‌ها به سرعت خود را در قالب ترک‌های مورب روی سطح پلاستر نشان می‌دهند.
• عامل اجرایی (عدم یکپارچگی اتصالات): دلیل دوم به ضعف اجرایی در محل اتصال تیغه سفالی به ستون‌های بتنی یا فلزی برمی‌گردد. به دلیل تفاوت فاحش ضریب انبساط حرارتی این متریال‌ها، عدم مهاربندی صحیح و استفاده نکردن از مش فایبرگلاس یا توری‌های فلزی در درز اتصال، به طور قطع منجر به بروز ترک‌های عمودی و ممتد در مرز بین ستون و دیوار خواهد شد.

تمهیدات فنی برای نصب ایمن تجهیزات و تأسیسات

همان‌طور که پیش‌تر به مشکل نصب کابینت اشاره شد، مهار کردن تجهیزات سنگین مانند تی‌وی‌وال، قفسه‌های دیواری یا کابینت بر روی این دیوارها نیازمند پیش‌بینی‌های ویژه‌ای است که باید بر اساس مرحله پیشرفت پروژه اتخاذ شوند:

• اقدام در مرحله سفت‌کاری: بهترین و ایمن‌ترین راهکار مهندسی این است که پیش از اتمام دیوارچینی، در ترازهای مشخصی که قرار است تجهیزات نصب شوند، از یک رج آجر فشاری توپر یا شاسی‌کشی با قوطی فلزی پنهان استفاده شود تا تکیه‌گاهی صلب برای رولپلاک‌ها فراهم گردد.
• اقدام در مرحله پس از نازک‌کاری: چنانچه دیوار قبلا اجرا و گچ‌کاری شده باشد، استفاده از رولپلاک‌های معمولی بی‌فایده است. در این حالت تنها راهکار ایمن برای جبران پوک بودن داخل بلوک‌ها، بهره‌گیری از رولپلاک‌های پروانه‌ای (فلزی یا پلاستیکی بلند) است. این یراق‌آلات پس از سوراخ‌کاری و عبور از لایه نازک سفال، در فضای خالی پشت آن به صورت چتری باز شده و با ایجاد یک سطح اتکای درگیرشونده، مانع از بیرون کشیده شدن پیچ تحت بارهای برشی و کششی سنگین می‌شوند.